Tag

badania naukowe

Browsing

Powiedzenie „prześpij się z tym” sprawdza się nie u wszystkich. Naukowcy porównali, jak po nocy zmienia się reakcja na żenujące wspomnienie u kobiet z zaburzeniem osobowości typu borderline (BPD) i u kobiet bez zaburzeń psychicznych. W drugiej grupie emocje rano opadły, w pierwszej ulga była ograniczona.

Jak wyglądał eksperyment

W badaniu wzięły udział 44 kobiety z BPD i 41 kobiet bez zaburzeń psychicznych. Każda uczestniczka śpiewała „Cichą noc” w słuchawkach z redukcją hałasu, a występ był nagrywany. Wieczorem, a potem jeszcze raz następnego ranka, oglądały nagranie, wiedząc, że obserwują je także badacze. Taka sytuacja miała wywołać zakłopotanie. Przed każdym odtworzeniem i po nim oceniały, jak bardzo są przygnębione i emocjonalnie pobudzone.

W nocy czujniki rejestrowały aktywność mózgu, ruchy gałek ocznych i inne oznaki snu. Wieczorem w obu grupach poziom przykrości po obejrzeniu nagrania wzrósł.

Co pokazały wyniki

Rano kobiety bez zaburzeń psychicznych były mniej emocjonalnie pobudzone, gdy wracały do swojego występu. U kobiet z BPD takiej nocnej ulgi nie zaobserwowano. Co ciekawe, zanim zobaczyły nagranie, po przespanej nocy czuły się mniej przygnębione. Gdy jednak emocje wzbudziło żenujące wspomnienie, ulga okazała się ograniczona, czyli właśnie wtedy, gdy była najbardziej potrzebna.

  • Kobiety z BPD zgłaszały większy dyskomfort po obejrzeniu nagrania zarówno wieczorem, jak i rano, a ich wyniki były wyższe o około sześć punktów.
  • Między grupami nie było wyraźnej różnicy w tym, o ile spadły wyniki po odtworzeniu w ciągu nocy.
  • Po uwzględnieniu samopoczucia sprzed odtworzenia reaktywność na przykrość spadła w nocy o około 40 punktów procentowych u kobiet bez zaburzeń, a wzrosła o około 27 punktów procentowych u kobiet z BPD.

Ruchy oczu w fazie REM: wczesna wskazówka

Badacze policzyli też szybkie ruchy gałek ocznych w fazie REM, z którą często wiąże się intensywne śnienie. U kobiet bez zaburzeń częstsze ruchy szły w parze z mniejszą ulgą emocjonalną rano. W grupie z BPD nie widać było wyraźnej zależności. Autorzy podkreślają, że to raczej trop niż odpowiedź, bo dowody w żadnej z grup nie były wystarczająco mocne. Potrzebne są większe badania.

Jest też ważne ograniczenie: wszyscy uczestnicy spali, więc nie da się porównać tego, co działo się po nocy snu, z tym, co działoby się po podobnym czasie na jawie. Badanie nie dowodzi więc, że to sen odpowiada za różnice.

Co to znaczy w praktyce

Problemy ze snem u osób z BPD bywają traktowane jako kolejny objaw trudności emocjonalnych, a nie osobny problem. We wcześniejszym badaniu tego samego zespołu około dziewięciu na dziesięć kobiet z BPD zgłaszało słabą jakość snu. Psychiatra dr Livia De Picker, która nadzorowała badanie, mówi: „Nasze wyniki sugerują, że to, co dzieje się w nocy, ma znaczenie dla tego, jak ludzie radzą sobie następnego dnia.”

Badanie nie sprawdzało żadnej terapii, więc nie wynika z niego, że leczenie bezsenności czy koszmarów sennych pomoże w odzyskiwaniu równowagi po trudnych przeżyciach. Daje jednak badaczom powód, by to sprawdzić. Dla polskiego czytelnika to na razie wiedza naukowa, a nie zmiana zaleceń. Warto jednak pamiętać, że przewlekłe kłopoty ze snem są powodem do rozmowy z lekarzem lub psychoterapeutą, także wtedy, gdy towarzyszą im inne trudności emocjonalne. Nie trzeba ich uznawać za nieuniknioną część choroby.

Kolejny krok to sprawdzenie, czy podobne wzorce pojawiają się u innych osób i w codziennych sytuacjach oraz czy poprawa snu rzeczywiście pomaga trudnym emocjom szybciej opadać. Praca ma ukazać się w czasopiśmie „eClinicalMedicine”.

Źródło: Medical Xpress – „When sleeping on it doesn’t ease karaoke’s sting: Emotional distress in borderline personality disorder”

Dlaczego z rodziny narażonej na grypę chorują tylko niektórzy, a lek skuteczny u wielu pacjentów u części z nich szkodzi? Odpowiedzi coraz częściej szuka się w biomarkerach, czyli mierzalnych wskaźnikach zdrowia. Nowa metoda, w której miesza się komórki wielu osób w jednej szalce, pomaga wykrywać te związane z wrażliwością na wirusy i toksyny.

Czym jest biomarker

Biomarker to wszystko, co można zmierzyć w organizmie i co mówi lekarzowi o aktualnym lub przyszłym stanie zdrowia. Wiele z nich sprawdza się podczas rutynowej wizyty, przy badaniach krwi i pomiarze parametrów życiowych. Wyróżnia się kilka rodzajów:

  • fizjologiczne – np. tętno i poziom tlenu we krwi, które pokazują, jak działa organizm;
  • komórkowe – np. liczba białych krwinek, informująca o aktywności układu odpornościowego;
  • genetyczne – fragmenty DNA wskazujące na wrodzone ryzyko choroby lub szansę na odpowiedź na leczenie.

Wciąż jednak nie potrafimy przewidzieć wielu sytuacji: dlaczego jedna osoba choruje, a druga nie, albo dlaczego badany lek okazuje się niebezpieczny dla części uczestników badania klinicznego.

Jak odkrywa się nowe biomarkery

Klasyczna metoda polega na porównaniu grup, na przykład chorych ze zdrowymi ochotnikami, osób reagujących na lek z niereagującymi albo tych samych ludzi w dwóch momentach życia. Tak powstał test na hemoglobinę A1c używany w diagnostyce cukrzycy. W latach 60. naukowcy zauważyli nietypowo wysoki poziom pewnego białka we krwi chorych, a po kilkudziesięciu latach badań amerykańska agencja FDA zatwierdziła w 2013 roku pierwszy diagnostyczny test oparty na A1c.

Biomarkery genetyczne zwykle znajduje się w badaniach asocjacji całogenomowych. Analizuje się w nich genomy tysięcy, a nawet milionów osób, szukając wariantów powiązanych z cechą lub chorobą. Metoda ma jednak ograniczenie: nie zawsze mówi, w jakiej tkance lub typie komórek dany wariant ma znaczenie.

„Wioska komórkowa” zamiast pojedynczych linii

Tę lukę próbuje zapełnić neurobiolog i genetyk, który prowadzi badania na ludzkich komórkach mózgu hodowanych w naczyniu. Komórki te powstają z komórek macierzystych uzyskanych z krwi lub skóry dawców, bo mózgu żywego człowieka nie da się badać bez ryzyka trwałego uszkodzenia.

Dotychczas eksperymenty obejmowały zwykle garstkę osób, ponieważ każdą linię komórkową trzeba było hodować osobno, co kosztuje czas i pieniądze. Zespół łączy więc w jednej szalce komórki od dziesiątków, a nawet setek dawców, czyli tworzy „wioskę komórkową”. Genom każdej komórki działa jak naturalny kod kreskowy i pozwala ustalić, kto ją podarował. Następnie badacze dodają czynniki szkodliwe, takie jak patogeny, zanieczyszczenia chemiczne czy promieniowanie, i sprawdzają, jak reaguje każda z osób. Geny powiązane z reakcją stają się biomarkerami podatności danego typu komórek.

W jednym z eksperymentów użyto komórek mózgu od 40 osób i wirusa Zika, przenoszonego przez komary. U części dawców zakażonych zostało poniżej 1% komórek, u innych ponad 99%. Zespół znalazł wariant genu regulującego gen przeciwwirusowy IFITM3, który wiązał się z większą podatnością na zakażenie. Ten sam wariant powiązano wcześniej z cięższym przebiegiem COVID-19 i grypy typu A. Podobne prace dotyczą wrażliwości na ołów, PFAS (tzw. wieczne chemikalia), wirusa odry i hormony stresu. Celem jest „atlas ludzkiej podatności”.

Co to oznacza w praktyce

Na razie to badania laboratoryjne, a nie testy, które można zrobić w przychodni. Biomarkery trzeba jeszcze sprawdzić w warunkach rzeczywistych, zanim trafią do gabinetów. Autor wskazuje też inne kierunki: tańsze sekwencjonowanie całego genomu, algorytmy AI analizujące tomografię i rezonans pod kątem zmian niewidocznych dla oka oraz dane z telefonów i smartwatchy, które w niektórych badaniach pomagały przewidywać epizody ciężkiej depresji.

Dla polskiego pacjenta oznacza to przede wszystkim, że biomarkery już dziś są codziennością: morfologia, poziom glukozy czy badania przesiewowe noworodków to ich przykłady. Za kilka lat mogą dojść oznaczenia pomagające lepiej dobierać leczenie lub ocenić indywidualne ryzyko. Tempo wdrożeń w Polsce i UE zależy od potwierdzenia skuteczności oraz od procedur rejestracji i refundacji, więc na razie warto traktować te doniesienia jako zapowiedź, a nie gotową usługę.

Źródło: Medical Xpress – „What are biomarkers? How doctors assess health and pooling people’s cells reveals new markers—a biologist explains”

Ciśnienie tętnicze ocenia się zwykle na podstawie średnich wyników, ale coraz więcej danych wskazuje, że liczą się też jego wahania w ciągu dnia. Naukowcy z Uniwersytetu Wirginii opisali niewielką grupę komórek nerwowych w pniu mózgu, które pomagają utrzymać ciśnienie na stabilnym poziomie. Ich utrata może destabilizować układ krążenia, nawet gdy średnia wygląda prawidłowo.

Co udało się ustalić

Pień mózgu odpowiada za funkcje, nad którymi nie panujemy świadomie. Zespół badaczy przyjrzał się populacji neuronów, które ograniczają wahania ciśnienia, gdy przechodzimy między codziennymi sytuacjami: snem, budzeniem się, wstawaniem czy wysiłkiem fizycznym.

Kluczowy wniosek dotyczy skali zjawiska. Według kierującego badaniem dr. Stephena Abbotta utrata zaledwie kilkuset takich komórek prowadzi do niestabilnego ciśnienia, mimo że jego wartość średnia pozostaje w normie. Oznacza to, że mechanizm odpowiedzialny za utrzymywanie ciśnienia „z chwili na chwilę” przestaje działać prawidłowo, choć standardowy pomiar tego nie pokazuje.

Dlaczego wahania są groźne

Gwałtowne lub nadmierne zmiany ciśnienia mogą niezależnie zwiększać ryzyko choroby serca, udaru i uszkodzenia mózgu. Dotyczy to także osób, u których średnie wyniki mieszczą się w zakresie uznawanym za prawidłowy.

Te same komórki wcześniej stwierdzano jako uszkodzone lub nieobecne u chorych na zanik wieloukładowy. To rzadka, śmiertelna choroba neurologiczna spokrewniona z chorobą Parkinsona, której często towarzyszą poważne problemy z regulacją ciśnienia. Autorzy sądzą, że zaburzenia w obrębie tych neuronów mogą mieć znaczenie również w innych schorzeniach. W dalszej perspektywie wiedza ta może posłużyć do opracowania terapii ograniczających szkodliwe wahania.

Abbott podsumował to tak: „Nie chodzi tylko o obniżanie wartości – chodzi o utrzymanie stabilnego ciśnienia z chwili na chwilę”.

Co to oznacza w praktyce

Warto zachować ostrożność: to wyniki badań podstawowych, opublikowanych w czasopiśmie „Circulation Research”. Z materiału źródłowego nie wynika, by istniał już test lub lek oparty na tym odkryciu, więc na razie nie zmienia ono zaleceń dla pacjentów w Polsce ani w innych krajach UE. Nie ma też podstaw, by samodzielnie zmieniać leczenie.

Praktyczna lekcja jest jednak czytelna. Pojedynczy pomiar w gabinecie to tylko migawka. Jeśli zauważasz duże różnice wyników w ciągu dnia albo zawroty głowy przy wstawaniu, powiedz o tym lekarzowi. Może on zaproponować dokładniejszą obserwację, na przykład regularne pomiary domowe lub całodobowe monitorowanie ciśnienia.

  • Średnia nie mówi wszystkiego – liczy się też stabilność ciśnienia w ciągu doby.
  • Za stabilność odpowiada m.in. mała grupa neuronów w pniu mózgu.
  • Do terapii jeszcze daleko – to na razie odkrycie naukowe, nie nowa metoda leczenia.

Badanie sfinansowały amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH), a autorzy nie zgłosili powiązań finansowych z jego tematem.

Źródło: ScienceDaily – „Your blood pressure could be dangerous even when your numbers look normal”

porownywarka-internetu.com sigmasystem.pl promyana-bg.org